Osmanlılarda Polis
(1845 - 1879 Dönemi)
(Polis Teşkilatinin Kurulusu)
Yeniçeri Ocağının kaldırılmasından
sonra gerek Osmanlı başkentinde ve gerekse illerde iç
güvenlik hizmetlerinin eskisiyle kıyaslanmıyacak ölçüde
gelişmesine rağmen güvenlik hizmetlerinin birçok makam
ve kişilere bağlı olarak yürütülmesi uygulaması sürmüştür.
Örgütlenme açısından ve uygulamadaki bu karışıklığı
ortadan kaldırmak amacıyla 10 Nisan 1845'de (12 REBİ
- ÜL EVVEL 1261) İstanbul'da "POLİS" adıyla
bir teşkilat kurulmuş, yeni kurulan polis teşkilatının
görevleri yine aynı tarihte yayınlanan Polis Nizamnamesinde
belirtilmiş ve bu durum yabancı elçiliklere de bir yazıyla
duyurulmuştur.
Bugüne değin kaynağının ne olduğu bilinmeyen 1845 tarihli
Polis Nizamnamesinin kaynağının 12 Messidor an VII (1
Temmuz 1800) tarihli "PARİS EMNİYET MÜDÜRÜNÜN GÖREVLERİNİ
DÜZENLEYEN KARARNAME" adlı metin temel alınarak
hazırlandığı belirtilmiştir.
Yapılan araştırma ve incelemeleri gerçekten de 1845
tarihli Polis Nizamnamesi'nin kendisinden yarım yüzyıl
kadar önce çıkarılan "Paris Emniyet Müdürü'nün
Görevlerini Düzenleyen Kararname" ile madde madde
karşılaştırılması sonucunda kaynağının bu metin olduğunu
ortaya koymaktadır.
"Polis" adıyla ilk kez kurulan teşkilata ve
yabancı elçiliklere de duyurulan 17 maddelik Polis Nizamnamesi
ile getirilen yeniliklere rağmen karışıklıklar tümüyle
ortadan kaldırılamamış, Başkentte polis hizmeti Yeniçeri
Ağası yerine geçen Serasker, İhtisap Ağası ve Polis
adını taşıyan bir teşkilat tarafından yürütülmeye başlanmıştır.
Taşrada polis hizmeti ise, sipahiler ve İstanbul'da
olduğu gibi memleketin birçok illerinde kurulan Asakir-i
Mansure Alaylarına verilmiştir.
1846 yılında yayımlanan bir genelge ile polis hizmetlerinin
serasker tarafından yönetilmesinin askerlerin asıl görevlerini
aksattığı belirtilerek yalnızca polis hizmetlerini yürütmek
üzere ve seraskerlikten bağımsız olarak "Zaptiye
Müdürlüğü, Zaptiye Müdür Yardımcılığı" ve polisle
ilgili yasaları hazırlamak için, "Zaptiye Meclisi"
kurulmuştur. Kısa bir süre sonra da bu meclis kaldırılmış
ve yerine "Divan-ı Zaptiye" ve "Meclis-i
Tahkik" kurulmuştur. Böylece hem İstanbul hem de
illerin güvenlik işleri Zaptiye Müşiriyetince yürütülmüş
ve bu makam, teftiş memurlarıyla ikinci defa olarak
1867 de kurulmaya girişilen polis teşkilatının bağlı
olduğu tek yer olmuştur. Bu Tevhidi Zabıta Dönemi 1879
yılına kadar devam etmiştir. Bu yılda Zaptiye Müşiriyeti
kaldırılmış ve yerine görevi sadece polis işlerini kapsayan
Zaptiye Nezareti kurulmuş, Polis ve Jandarma bir daha
birleşmemek üzere ayrılmışlardır.
 Geri Dön
|
